Aile Üyelerinin Tamamı Şirkette Çalışmak Zorunda mı

1. Giriş: Çok sık karşılaşılan bir aile şirketi sorunu

Yazıya gerçek hayattan tanıdık bir durumla başlayalım:

Kurucu, çocuklarının şirketi devam ettirmesini istiyor. Çocuklardan biri şirkette çalışmak istiyor, biri farklı bir meslek seçiyor, diğeri ise şirkette görev almadan ortaklık gelirinden yararlanmak istiyor.

Burada temel soru ortaya çıkıyor:

Aile şirketinde bütün aile üyelerine görev vermek zorunlu mudur?

2. Aile üyesi olmak ile şirkette çalışmak aynı şey değildir

Dört ayrı rolü açıklayalım:

• Aile üyesi
• Şirket çalışanı veya yönetici
• Yönetim kurulu üyesi
• Şirket ortağı

Bir kişi bu rollerden birini veya birkaçını üstlenebilir. Ancak her rolün hakkı, sorumluluğu ve değerlendirme ölçütü ayrı olmalıdır.

3. Her aile üyesini şirkette çalıştırmanın oluşturduğu riskler

Bu bölümde şu sorunları inceleyelim:

• İhtiyaç olmadığı hâlde kişiye özel kadro açılması
• Görev ve yetki belirsizliği
• Aynı konuda birden fazla aile üyesinin karar vermesi
• Performansın objektif değerlendirilememesi
• Profesyonel çalışanların otoritesinin zayıflaması
• Maaş ve yan haklarda adaletsizlik algısı
• Şirket içindeki anlaşmazlıkların aile ilişkilerine taşınması

4. Aile üyesi şirkete hangi şartlarla girmeli?

Somut bir Aile Üyesi İstihdam Politikası önerelim:

1. Şirkette gerçek bir pozisyon ihtiyacı bulunmalı.
2. Görev için gerekli eğitim ve deneyim tanımlanmalı.
3. İşe giriş kararı tek başına kurucu tarafından verilmemeli.
4. Görev tanımı ve yetki sınırları yazılı olmalı.
5. Ücret, piyasa koşullarına ve görevin sorumluluğuna göre belirlenmeli.
6. Performans düzenli olarak ölçülmeli.
7. Başarısızlık hâlinde görev değişikliği veya ayrılma mümkün olmalı.
8. Aile üyesi de diğer çalışanlarla aynı temel kurallara tabi olmalı.

5. Maaş ile kâr payı neden ayrılmalı?

Blogun en güçlü bölümlerinden biri bu olur:

• Maaş: Şirkette yapılan işin ve üstlenilen sorumluluğun karşılığıdır.
• Kâr payı: Şirket ortaklığından doğan haktır.
• Huzur hakkı: Yönetim kurulu üyeliği kapsamında değerlendirilmelidir.

Bu ayrım yapılmadığında aile üyeleri arasında “Ben daha çok çalışıyorum ama aynı payı alıyoruz” tartışması başlayabilir.

6. Şirkette çalışmayan aile üyesinin rolü nedir?

Çalışmayan aile üyesini şirketten tamamen uzaklaştırmak da doğru değildir.

Bu kişilerin;

• finansal tabloları okuyabilmesi,
• şirketin stratejisini anlayabilmesi,
• ortaklık hak ve sorumluluklarını bilmesi,
• aile ve ortaklar kurullarına katılması,
• yönetim kurulunu doğru sorularla gözetebilmesi

sağlanmalıdır.

Amaç, herkesi yönetici yapmak değil; bilinçli ortaklar yetiştirmektir.

7. Aile üyeleri için beş soruluk rol testi

Yazıya uygulanabilir değer katmak için şu kontrol kutusunu ekleyelim:

1. Şirkette bu göreve gerçekten ihtiyaç var mı?
2. Aile üyesi gerekli yetkinlik ve deneyime sahip mi?
3. Aynı pozisyon için aile dışından biri alınsaydı hangi şartlar aranırdı?
4. Kişinin başarısı hangi göstergelerle ölçülecek?
5. Beklenen performans gerçekleşmezse ne yapılacak?

Bu sorular aile dışından bir aday için nasıl cevaplanıyorsa, aile üyesi için de aynı açıklıkla cevaplanmalıdır.

8. Sonuç ve danışmanlık konumlandırması

Kapanış mesajı şöyle olmalı:

Aile şirketinin devamlılığı, bütün aile üyelerinin aynı binada çalışmasına değil; doğru kişilerin doğru görevlerde bulunmasına ve diğer aile üyelerinin bilinçli ortaklar olarak hazırlanmasına bağlıdır.

Danışmanlık çağrısını da satış baskısı oluşturmadan şöyle bağlayabiliriz:

Aile üyelerinin şirketteki görevleri, yetkileri, ücretleri ve ortaklık hakları birbirine karışıyorsa sorun kişilerde değil, henüz kurulmamış olan yönetim sisteminde olabilir.